Nagu saabsan : Ku soo dhawoow Hosh57.blogspot.com – bog aad ka heli doonto maqaallo tayo sare Leh

Sawirka 1aad  Sawirka 2aad  Nafaqada Carruurta: Aasaaska Kobaca iyo Caafimaadka Mustaqbalka  Maxay Tahay Nafaqada Carruurta? Nafaqada carruurtu waa cuntooyinka iyo curiyeyaasha muhiimka u ah koritaanka, horumarka maskaxda iyo difaaca jirka ee carruurta. Qof kasta wuxuu bilaabaa noloshiisa iyadoo jirkiisa iyo maskaxdiisu u baahan yihiin quudin fiican si ay u horumaraan si dabiici ah.  Cuntooyinka Ugu Muhiimsan ee Nafaqada Leh   Caanaha Hooyada Caanaha hooyada ayaa ah isha ugu fiican ee nafaqo ee ilmaha. Waxay ka hortagtaa cudurro, waxayna siisaa ilmaha difaac dabiici ah. Laba bilood ee ugu horreeya nolosha, ilmaha waa inuu caanaha hooyada si gaar ah u quutaa. Khudaarta iyo Miraha Khudaartu waxay ka buuxaan fiitamiino muhiim u ah koritaanka. Miraha sida mooska, canabka, iyo babaayga waxay ilmaha siiyaan tamar, fiber, iyo biyo ku filan. Borotiinka Hilbaha, kalluunka, digaagga iyo digirta ayaa ah ilaha ugu waaweyn ee borotiinka. Borotiinku wuxuu dhisaa unugyada jirk...

Aqoonta Bulshada ee Caafimaadka   Caafimaadka maskaxdu waa qeyb muhiim ah oo ka mid ah caafimaadka guud ee bini’aadamka. Si kastaba ha ahaatee, bulshada Soomaaliyeed badankeed wali kuma baraarugsana muhiimadda caafimaadka maskaxda. Qaar waxay u arkaan in uu yahay "waali" ama cudur laga ceebsado. Maqaalkani wuxuu iftiiminayaa baahida loo qabo in la fahmo caafimaadka maskaxda, cudurradiisa, iyo sida bulsho ahaan aan u wajahno. Maxaa Loo Yaqaannaa Caafimaadka Maskaxda? Caafimaadka maskaxdu waa: Kartida qofku u leeyahay inuu si caadi ah u fikiro, u dareemo, u dhaqmo, una wajaho dhibaatooyinka nolosha. Xirfadda lagu xakameeyo walbahaarka, murugada, iyo culeyska maalinlaha ah. Haddii caafimaadka maskaxdu xumaado, qofku wuxuu la kulmaa: Murugo joogto ah Walwal aan sabab lahayn Dhiig kar ama hurdo la’aan Xaalado kale oo dhaawici kara maskaxda iyo jidhkaba Sababaha Caafimaadka Maskaxda U Xumaado A. Dhibaatooyinka Bulsho Faqriga, colaadaha, barakaca, iyo shaqo la’aanta waxay si toos ah...

Waa maxay Kolestarool? Kolestaroolku waa dufan dabiici ah oo jirka bini’aadamku u baahan yahay si uu u dhiso unugyada, uu u soo saaro hormoonnada iyo uu u caawiyo dheefshiidka. Laakiin haddii uu kolestaroolka ku bato ama aad u yaraado, wuxuu sababi karaa dhibaatooyin caafimaad. Kolestaroolka Bada – LDL (xun) Kolestaroolka xun (LDL) markuu bato wuxuu ku ururaa darbiyada halbowlayaasha dhiigga, taasoo keenta iney xirmaan. Tani waxay horseedi kartaa wadne xanuun, istaroog, iyo cadaadis dhiig oo sareeya. Sababaha: cunnooyinka dufanka leh, cunto la shiilay, hilibka baruurta leh, caanaha buuxa, iyo nacnacyada warshadaysan. Kolestaroolka Yaraada – HDL (wacan) Kolestarool aad u hooseeya sidoo kale wuu dhib badanyahay. Wuxuu sababi karaa: dhibaato maskaxeed, niyad-jab, daciifnimo, iyo jirrooyin kale. Waxaa sababi kara: nafaqo-darro, daawooyin gaar ah, ama cuduro gudaha ah. Cuntooyinka Kordhiya Kolestaroolka Xun Iska ilaali ama xadid cunnooyinka hoos ku xusan: Cuntooyinka la shiilay (fast food...

Protein Bani’aadamku wuxuu u baahan yahay nafaqooyin kala duwan si uu u noolaado una shaqeeyo. Mid ka mid ah nafaqooyinka ugu muhiimsan waa protein-ka. Waa walax jirka u ah dhismo, difaac, iyo tamar. Dad badan waxay u maleeyaan in protein-ka uu yahay kaliya wax muruq-dhis ah, balse xaqiiqdu waxay tahay inuu kaalin weyn ka qaato shaqooyin kala duwan oo muhiim u ah jirka iyo maskaxda . Maxaa Protein-ka Uga Dhigaya Muhiim Nafaqooyinka Kale Dhexdooda Protein-ku wuxuu ka kooban yahay asidho amino (amino acids) oo ah qaybaha yaryar ee jirka u dhisa unugyada, muruqyada, timaha, ciddiyaha, iyo xitaa maqaarka. Marka jirkaagu u baahdo inuu cusboonaysiiyo unug xumaaday, wuxuu isticmaalaa protein-ka. Waxaa kaloo uu ka qayb qaataa: Dhismaha hormoonada sida insulin. Shaqada difaaca jirka, maadaama uu dhiso antibodiyada. Koritaanka caruurta iyo xoojinta muruqyada dadka waaweyn. Cuntooyinka Ugu Protein-ka Badan Waxaa jira cuntooyin badan oo laga helo protein tayo leh, kuwaas waxaa ka mid ah: Hilibka...

Dhibaatada Saliidda Lagala Soo Baxo Batroolka Saliidda batroolka ee laga soo saaro dhulka ayaa noqotay laf-dhabarta dhaqaale ee caalamka casriga ah. Gadiidka, warshadaha, iyo qalabka korontada qaarkoodba waxay ku tiirsan yihiin tamarta laga helo saliiddaas. Laakiin su’aasha weyn ayaa ah: maxaa qiimo ah oo aynu u bixineynaa horumarkaas? Waxaa isoo baxay in saliidda laga helo batroolka ay leedahay dhibaatooyin culus oo caafimaadka, deegaanka, iyo nolosha guud ee aadanaha saameeya. Maqaalkan waxaannu ku eegaynaa arrimahaas, iyadoo la iftiiminayo xaqiiqooyin badan oo laga yaabo inay dad badani dareemin. Sababaha Dhibaatada Saliidda Batroolka a.Soo saarista batroolka oo halis ku ah deegaanka Marka la qodayo batroolka, waxaa la isticmaalaa qalab culus, kiimikooyin, iyo habab qoto dheer oo waxyeeleeya dhulka. Meelo badan oo dabiici ah sida kaymaha iyo duurjoogta ayaa lagu burburiyaa qodista batroolka darteed. b) Daadinta saliida badda iyo dhulka Shilalka ku dhaca maraakiibta ama dhuuma...

   Sidee Loo Xoojiyaa Nidaamka Difaaca Jirka Nidaamka difaaca jirka waa dhufayska ugu horreeya ee na difaaca marka cudur ama bakteeriya soo weerarto jirkeena. Waxaa la dhihi karaa: haddii difaaca jirka uu liito, jirka oo dhami wuu liitaa . Qofka leh difaac xooggan wuu ka badbaadaa caabuqyada, hargabka, iyo xitaa cudurro halis ah sida kansarka. Maqaalkan waxaannu ku falanqeynaynaa talooyin caafimaad oo la hubo inay si dabiici ah u xoojiyaan difaaca jirka , iyadoo aan loo baahnayn dawooyin badan ama lacag badan. Nafaqooyinka Jirka u Muhiimka ah a) Cuntooyinka hodanka ku ah Fitamiinada Fitamiin C : Ka hortagga hargabka iyo dardaro u siinta unugyada difaaca jirka. Waxaad ka helaysaa: Liin, oranji, babaay, cambaha, yaanyo. Fitamiin D : Waxaa laga helaa qorraxda, kalluunka baruurta leh, iyo ukun. Waa muhiim u ah ilaalinta nidaamka difaaca. Zinc : Macdanta Zinc waxay xoojisaa awoodda jirka ee la dagaallanka infekshannada. Waxaa laga helaa hilibka, lowska, iyo digi...

  Fa’idooyinka Qarsoon  ee leedahay karootadda  Markaad maqasho magaca karootada , maskaxdaadu waxay isla markiiba sawiraysaa khudrad oranji ah, dhadhan macaan leh oo loo cuno qaabab kala duwan – ceyriin, la kariyey, ama cabitaan ahaan. Karootadu ma aha oo keliya khudrad qurux badan, balse waa ilo weyn oo nafaqo iyo daawo dabiici ah isku ah. Maqaalkani wuxuu si faahfaahsan u iftiiminayaa faa’iidooyinka ay leedahay karootada, sida ay uga qayb qaadato caafimaadka, indhaha, maqaarka, iyo xitaa kahortagga cudurrada halista ah. Nafaqada Ku Jirta Karootada Karootadu waxay ka buuxdaa nafaqooyin muhiim ah oo ay ka mid yihiin: Beta-carotene : Waa antioxidant awood leh oo jirka u beddelo vitamin A , kaasoo muhiim u ah aragga, koritaanka, iyo difaaca jirka. Vitamin C : Wuxuu kor u qaadaa difaaca jirka isla markaana caawiyaa bogsashada nabarrada. Fiber : Caawiye weyn u ah dheefshiidka, wuxuuna yareeyaa calool-fadhiga. Potassium : Wuxuu hoos u dhigaa cadaadiska dhiigga...

  Kalluun Vs. Hilib: Kee Ayaad Dooran Lahaa?  Cuntada hilibka ahi waa laf-dhabarta nafaqada dadka Soomaaliyeed, waxaana laga cuno hilib xoolaad, kalluun iyo mararka qaar digaag. Laakiin marka la eego caafimaadka, deegaanka, dhaqaalaha, iyo nafaqada guud, ma jiro hal nooc oo hilib ah oo dhammaan dhinacyada ka fiican. Maqaalkani wuxuu si qoto dheer isugu eegi doonaa labada hilib ee ugu caansan: hilibka kalluunka iyo hilibka xoolaha , si aan u ogaanno kee faa’iido badan, goorma, iyo sababta. Nafaqada: Kalluunka Vs. Hilibka Xoolaha Kalluunka : Borotiin tayo sare leh oo si fudud u dheefshiidka. Omega-3 fatty acids , kuwaas oo kor u qaada caafimaadka wadnaha, maskaxda, iyo unugyada jidhka. Waxay ku badan tahay fitamiin D, iodine, selenium, iyo B12 . Qaar ka mid ah kalluunka badda ayaa si gaar ah ugu hodan ah calcium iyo magnesium . Hilibka Xoolaha: Sidoo kale waa il muhiim ah oo borotiin ah . Waxaa laga helaa birta heme , taas oo si sahlan jirku u nuugo m...

Soorta: Hiddaha Soomaalida iyo Faa’iidooyinkeeda Culus Soortu waa cunto dhaqameed hodan ku ah nafaqo iyo caafimaad, si weynna loogu isticmaalo dhulalka Soomaalida. In kasta oo teknoolojiyadda iyo cuntada warshadaysan ay kusoo badanayaan nolosha casriga ah, haddana soortu waxay weli leedahay qiime gaar ah oo la xushmeeyo – hadday ahaan lahayd dhinaca dhaqanka, caafimaadka, ama deegaanka. Maqaalkani wuxuu si qoto dheer uga hadlayaa soorta: waxa ay tahay, noocyadeeda, sida loo sameeyo, faa’iidooyinka ay leedahay, iyo talooyin ku saabsan sida ugu wanaagsan ee loo cuno. Waa Maxay Soortu? Soortu waa cunto laga sameeyo badarka sida masagada, galleyda, ama sarreenka, kadibna la dubo ama la kariyo iyadoo si buuxda ama qaybo ah loo tumay. Waxay ka mid tahay cuntooyinka dabiiciga ah ee aan la warshadeyn, taasoo ka dhigaysa mid aad u caafimaad badan. Soorta waxaa inta badan lagu diyaariyaa biyo kaliya, mararka qaarna waxaa lagu darsadaa saliid, subag ama caano iyadoo ku xiran dhadhanka dadk...

CUNNOOYINKA HIDDASIDAHOODA WAX LAGABEDELAY (GMF) Cunnooyinka si garnaqsi ah loo bedelay, oo loo yaqaan GMF (Genetically Modified Foods), waa nooc ka mid ah cuntooyinka la beddelay hiddo-sideyaashooda (DNA) si ay u yeeshaan astaamo gaar ah. Waxaa loo sameeyaa si loogu hagaajiyo wax-soosaarka, iska caabinta cudurrada, ama in kor loo qaado nafaqooyinka ku jira. QAYBAHA GMF 1. Khudaar iyo miraha la beddelay Tusaale: Qamadiga, galleyda, tufaaxa, iyo mooska oo hiddo-side lagu daray si ay u adkeystaan cayayaanka ama haraadka. 2. Xoolaha la quudiyo cunto GM ah Xoolaha sida lo’da ama digaagga la siiyo cuntooyin ka sameysan dalagyada GM ah. 3. Cuntooyinka la farsameeyay Cuntooyinka laga sameeyo waxyaabo GM ah, sida saliidaha galleyda ama sonkorta laga helo sonkor-biidka GM ah. NUUCYADA GMF 1. Iska-caabbiya cayayaanka Dalag si dabiici ah uga hortaga waxyeellada cayayaanka iyada oo aan sun lagu buufin. 2. U adkaysi u leh kiimikooyinka lagu buufiyo Dalagyo aan dhibaato ka qaadin kiimikada lagu nadi...

  Faa’iidooyinka Fruitka: Naftaada Ku Nooley Cuntooyinka Dabiiciga ah ee Mirooyinka Hordhac Mirooyinka, ama fruitka, waa qayb muhiim ah oo ka mid ah cunnada dabiiciga ah ee aan maalin walba cunno. Waxay hodan ku yihiin nafaqooyin kala duwan sida fitamiinno, macdan, iyo antioxidants, kuwaas oo caafimaadkeenna si weyn u taageera. Maqaalkani wuxuu ku saabsan yahay mirooyinka kala duwan, faa’iidooyinkooda caafimaad, sababaha loo baahan yahay in la cuno, iyo sida aad ugu dari karto nolol maalmeedkaaga si caafimaad qabta. Waa Maxay Fruitka? Fruitku waa qeyb ka mid ah dhirta, badanaa waxay ka kooban yihiin dhadhan macaan ama dhanaan, waxaana loo isticmaalaa cunno ahaan. Mirooyinka waxay ka yimaadaan geedaha, dhirta iyo qaar ka mid ah dhir kale oo badan. Waxaa jira noocyo badan oo miro ah, sida tufaaxa, mooska, canabka, oranji, liin, yaanyo (inkastoo saynis ahaan yaanyada loo yaqaan 'fruit' laakiin cunto ahaan inta badan khudaar ayaa loo arkaa), iyo kuwo kale oo badan. Sababaha ...

  Cuntooyinka Muhiimka ah ee Laga Helo Badda Hordhac Badda waa kheyraad dabiici ah oo aan qiimo lagu koobi karin. Marka laga soo tago kalluunka, waxaa laga helaa cuntooyin badan oo hodan ku ah macdanta, fitamiinada, iyo borotiinka. Dadka ku nool xeebaha iyo jasiiradaha ayaa inta badan u adeegta badda sidii suuq nool, halkaas oo ay ka helaan cunno caafimaad leh, dabiici ah, oo tamar badan leh. Maqaalkan wuxuu iftiiminayaa noocyada cuntooyinka laga helo badda, waxa ay ka kooban yihiin, faa’iidooyinkooda, iyo sida loogu faa’iideysan karo si caafimaad leh. Qaybaha Cuntooyinka Badda laga Helo Kalluunka (Fish) Cuntooyinka qolofta leh (Shellfish) Qudaarta badda (Seaweed) Moluska (Sida squid, octopus) Cunnooyinka laga helo ukunta kalluunka (Fish roe) Waxyaabaha Muhiimka ah ee Cuntooyinkan laga Helo Cunto Waxyaabaha Muhiimka ah Kalluunka Borotiin, omega-3, vitamin D, selenium Qolofta leh Zinc, copper, vitamin B12, iron Qudaarta badda Iodine, calcium, antioxidants Mol...

CUDURKA QANJIRKA TAYROODHKA (THYROID PROBLEMS) Hordhac Qanjirka tayroodhka waa qanjir yar oo qaab ahaan u eg baalasha shinbir, kuna yaal bartamaha qoorta, gaar ahaan hoose ee hunguriga. Inkasta oo uu yar yahay, haddana wuxuu leeyahay door aad u weyn oo uu ku leeyahay habsami u socodka jirka. Qanjirkan wuxuu soo daayaa hormoonnada T3 iyo T4 oo nidaamiya degdegga iyo tayada uu jirku wax u shiido (metabolism), koritaanka unugyada, tamarta jirka, iyo heer kulka gudaha. Dhibaatooyinka qanjirka tayroodhka waxay noqdeen kuwo soo kordhaya guud ahaan caalamka, waxayna saameeyaan malaayiin dad ah, gaar ahaan haweenka. Qaybaha Cudurrada Tayroodhka Shaqo-Yaraanta Tayroodhka (Hypothyroidism): Waa xaalad uu qanjirka tayroodhka uusan soo saarin hormoonnada ku filan jirka. Tani waxay keentaa in hawlihii jirka ay gaabis noqdaan. Shaqo-Badnaanta Tayroodhka (Hyperthyroidism): Waa xaalad ka soo horjeedda midda hore, oo qanjirka uu si xad-dhaaf ah u shaqeeyo, taasoo keenta in hormoonnadu u bataan si...